DÜNYA

Bağımlı ve Bağımsız Değişken Nedir, Nasıl Bulunur?

Bilimin hangi alanında gözlem yapıyor olursanız olun, yaptığınız çalışmanın neticelerini görebilmek için elinizde ne olursa olsun bağımlı değişken ve bağımsız değişken olmalıdır. Birbirleri ile etkileşime girerek söz mevzusu çalışmanın sonuçlandırılmasındaki en mühim etmenler olan bağımlı ve bağımsız değişken nedir, nasıl bulunur gelin tüm detaylarıyla inceleyelim.

Matematik, tabiat, toplumsal ya da suni bilimler şeklinde bilimin hangi alanında çalışıyor olursanız olun belirli araştırmaları yapmak ve iddialarınızın hakkaten var bulunduğunu ispatlamak için deneyler yapmalısınız. Bir deneyin eğer olmazsa olmazları ise bağımsız değişken ve bağımlı değişkendir. Bağımlı ve bağımsız değişken terimleri ile pek çoğumuz matematik dersinde tanıştık sadece bunlar, tüm bilim alanlarında kullanılan kavramlardır.

Bağımlı da olsa bağımsız da olsa adı üstünde bunlar değişken. Bu sebeple hem kendileri hem de etkileşime girdiklerini değişiklik yapma becerisine sahiptirler. Bazısı etkileşim sonucu değişirken bazısı deneyi meydana getiren bilim insanı tarafınca değiştirilmektedir. Amaç ise basittir, bir iddianın bu değişkenler üstünden ispatlanması. Bağımlı ve bağımsız değişken nedir, nasıl bulunur şeklinde dört gözle beklenen soruları gelin örnekler üstünden inceleyelim.

Bağımsız ve bağımlı değişken nedir, nasıl bulunur?

bağımlı değişken, bağımsız değişken

Bağımsız değişken nedir?

Deneysel bir araştırma çalışmasında etkilerini araştırmak için eklenen değişkendir. Bağımsız değişken, çalışmaya eklenen öteki değişkenlerden etkilenmediği için bağımsız olarak adlandırılır. Bir vakası ya da sonucu açıklayan açıklayıcı değişkenler, bağımlı değişkenin kıymetini anlamak için kullanılan tahmin değişkenleri ve bir regresyon denkleminin sağında kullanılan değişkenler; bağımsız değişkenlere örnek olarak gösterilebilir. 

Bağımsız değişken türleri nedir?

Deneysel bağımsız değişkenler:

Deneysel bir araştırma emek harcaması esnasında direkt bilim insanı tarafınca manipüle edilen bağımsız değişkenler, deneysel bağımsız değişken olarak adlandırılır. Direkt meydana getirilen bu manipülasyon yardımıyla bağımlı değişken üstündeki değişimler gözlemlenir. Bağımlı değişkenin, bağımsız değişkene gore nasıl farklılıklar gösterdiğini görmek için birden oldukca seviyede uygulanabilir.

Meydana getirilen bir deneyde en doğru neticeleri almak için iştirakçilerin deneysel bağımsız değişken gruplarına rastgele atanmaları gerekir. Meydana getirilen rastgele atamalar sonucunda katılımcı özelliklerini oldukca daha sağlıklı bir halde denetim edebilirsiniz. Deneysel bağımsız değişkene maruz duracak bağımlı değişken de son aşama önemlidir.

Deneysel bağımsız değişkenler örneği:

Yeni bir ilaç bulunmuş oldu ve bunun yüksek gerilim hastaları üstündeki tesiri kontrol edilmek isteniyor. Deneysel bağımsız değişken, gruplar arasındaki değişikliği ortaya çıkaracaktır. Bu örnekteki deneysel bağımsız değişkene maruz bırakılacak gruplar düşük doz gözlem grubu, yüksek doz gözlem grubu ve plasebo grubudur.

bağımlı değişken, bağımsız değişken

Bağımsız mevzu değişkenleri:

Deneysel bağımsız değişken ile bağımsız mevzu değişkenleri arasındaki en temel fark, bağımsız mevzu değişkenlerinin araştırmayı meydana getiren bilim insanı tarafınca manipüle edilemiyor olmasıdır. Mesela bir toplumsal araştırma deneyindeki iştirakçilerin cinsiyeti, etnik kökeni, ırkı, gelir seviyesi ve eğitim durumu manipüle edilemez olduğundan bunlar bağımsız mevzu değişkenleri olarak kabul edilir.

Bağımsız mevzu değişkenlerinden oluşan gruplara katılımcıları rastgele atamak mümkün değildir. Bu sebeple her katılımcının ve dolayısıyla grubun özellikleri bellidir. Bağımsız mevzu değişkenleri kullanılarak meydana getirilen bir çalışmada değişik bir yol izlenmeli ve mevcud özellikler üstünden bir değerlendirme yapılmalıdır.

Bağımsız mevzu değişkenleri örneği:

Rastgele atama olmadığı için yarı deneysel tasarım olarak adlandırılan bir gözlem yapıyorsunuz ve amacınız cinsiyetlerin bebek ağlaması üstündeki etkilerini görmek. Kadın ve erkek olarak iki bağımsız mevzu değişkenleri grubunuz var. Bağımlı değişkeni bu gruplara maruz bırakır ve etkilerini, esasen belli olan özellikler üstünden değerlendirirsiniz. Şu demek oluyor ki bir bebek ağlarken kadın tesiri mi daha iyi yoksa erkek tesiri mi? Değerlendirmeler sonucunda bu probleminin yanıtı aranır. 

Bağımsız değişken nasıl bulunur?

Bağımsız değişkeni bulmak için ilk olarak araştırma deneyindeki bağımlı ve bağımsız tüm değişkenleri bulmalı ve listelemelisiniz. Tüm değişkenleri tespit ettikten sonrasında şu soruları sorarak hangisinin bağımsız değişken bulunduğunu bulabilirsiniz;

  • Değişken araştırmacı tarafınca manipüle ediliyor mu?
  • Değişken denetim ediliyor mu?
  • Değişken denek gruplandırma yöntemi olarak mı kullanılıyor?
  • Değişken, zamansal olarak bir sonraki değişkenden ilkin mi geliyor?
  • Araştırmacı, değişkenin başka bir değişkeni etkileyip etkilemediğine bakıyor mu?
  • Araştırmacı, değişkenin başka bir değişkeni nasıl etkilediğine bakıyor mu?

bağımlı değişken, bağımsız değişken

Bağımlı değişken nedir?

Deneysel bir araştırma çalışmasında bağımsız değişkenin tesirleri sonucunda farklılık gösteren değişken, bağımlı değişken olarak adlandırılır. Bağımsız değişkene bağlı olduğundan bağımlı değişken olarak adlandırılır ve gözlem sonucunda istenilen sonucu verecek olan değişkendir. 

Başka bir değişkendeki değişikliğe tepki veren tepki değişkenleri, ölçmek istenilen sonucu gösteren netice değişkenleri, bir regregrasyon denklemenin sol tarafında kullanılan değişkenler; bağımlı değişkenlere örnek olarak gösterilebilir.

Bağımsız değişken üstünde değişimler yaptıktan sonrasında kaydettiğiniz şey tam olarak bağımlı değişkendir. Kaydedilen tüm bu ölçüm verileri üstünden istatiksel analizler yapılır ve sonucunda bağımsız değişkenin bağımlı değişkeni etkileyip etkilemediği, etkilediyse nasıl ve ne seviyede etkilediği ortaya çıkar.

Elinizde yeterince bulgu olduğu durumlarda değişik bağımsız değişken versiyonlarının aynı bağımsız değişkeni nasıl ve ne seviyede etkilediğini açık bir halde görebilirsiniz. Bağımsız değişken versiyonları zenginleştikçe bağımlı değişkenin gösterdiği farklılıklar da bir o denli zenginleşecektir. 

Bağımlı değişken örneği:

Öğrencilerin matematik testi puanları ile oda sıcaklığının ilişkisini gösteren bir gözlem yapıyorsunuz. Bu deneydeki bağımsız değişken oda sıcaklığıdır. Öğrencilerin bir kısmı soğuk, bir kısmı sıcak odaya yerleştirilir. Bağımlı değişken ise matematik testi puanlarıdır. Tüm iştirakçilerin değişik bağımsız değişkenlere şu demek oluyor ki sıcaklığa gore verdikleri performans ölçülerek bağımlı değişken şu demek oluyor ki notlar üstündeki tesiri denetim edilir.

Bağımlı değişken nasıl bulunur?

Bağımlı değişkeni bulmak için ilk olarak araştırma deneyindeki bağımlı ve bağımsız tüm değişkenleri bulmalı ve listelemelisiniz. Tüm değişkenleri tespit ettikten sonrasında şu soruları sorarak hangisinin bağımlı değişken bulunduğunu bulabilirsiniz;

  • Değişken çalışmanın bir sonucu olarak mı ölçülüyor?
  • Değişken, çalışmadaki bir başka değişkene mi bağlı?
  • Değişken, çalışmadaki tüm değişkenler değiştirildikten sonrasında mı ölçülüyor?

Bağımlı ve bağımsız değişken örnekleri:

  • Gözlem: Domatesler hangi ışık türü altında daha süratli büyür.
    • Bağımsız değişken: Domatesin yetiştirildiği ışık türü.
    • Bağımlı değişken: Domatesin gelişme hızı.
  • Gözlem: Aralıklı orucun kan şekeri üstündeki tesiri nedir?
    • Bağımsız değişken: Aralık orucun varlığı ve yokluğu.
    • Bağımlı değişken: Kan şekeri seviyesi.
  • Gözlem: Uzaktan emek verme, çalışanları memnun ediyor mu?
    • Bağımsız değişken: Emek verme ortamı.
    • Bağımlı değişken: Çalışanların memnuniyeti

Bilimsel araştırma deneylerinin eğer olmazsa olmazları bağımlı ve bağımsız değişken nedir, nasıl bulunur şeklinde dört gözle beklenen soruları yanıtlayarak değişken türlerini örnekler üstünden açıkladık. Değişken tanımları değişik disiplenlerle değişik şekilde detaylandırılabilir fakat yazımızda oldukca daha anlaşılır olması için teknik detaylara boğmamaya çalıştık. Mevzu hakkında düşüncelerinizi yorumlarda paylaşabilirsiniz. 

Kaynak :
https://www.scribbr.com/methodology/independent-and-dependent-variables/



İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu

Reklam Engelleyici Algılandı

Sitedeki içerikleri görüntülemek için lütfen reklam engelleyiciyi kapatın veya bu site için izin verin.